
2012’de kabul edilen 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’la Türkiye’de kentsel dönüşüm süreci başladı. Kanun, gayrimenkulünü yeniden yaptırmak isteyen kişilere kira yardımı, faiz desteği ve bazı harç ve vergilerden muafiyet gibi destekler tanıdı. Böylece şehirlerdeki yıkılma ya da ağır hasar görme riski taşıyan binaların yenilenmesi çalışmaları hız kazandı.
Kentsel Dönüşüm Nedir?
Malikler, kendi istekleriyle binalarının riskli yapı olup olmadığının incelenmesini isteyebilir. Yetkili kuruluşlarca yapılan inceleme sonucunda riskli yapı raporu verilen binalar için süreç başlar. Tapu müdürlüğü, maliklere tebligat göndererek durumu bildirir.
Malikler tebligattan itibaren 15 gün içinde rapora itiraz edebilir. İtiraz edilmezse yapının, en az 60 gün olmak üzere verilen sürede yıktırılması gerekir. Bu sürede yıkım yapılmazsa 30 güne kadar ek süre tanınır. Ek sürenin sonunda bina, idare tarafından yıktırılır.
Riskli Yapı Nedir?
Riskli yapı, bir afet sonucunda yıkılma ya da ağır hasar görme ihtimali bulunan yapı demektir. Kentsel dönüşümün ilk adımı, yetkili kuruluşun riskli yapı tespiti yapmasıdır. Binanın riskli yapı sayılabilmesi için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın yetkilendirdiği kurum ve kuruluşlarca incelenmiş olması gerekir. Hangi kuruluşların yetkili olduğunu öğrenmek için 6306 Sayılı Kanun Kapsamında Riskli Yapıların Tespiti için Yetki Verilen Kurum ve Kuruluşlar sayfasına bakabilirsiniz.
Başvuru ve tespit süreci için “Riskli Yapı Tespiti Nedir, Nasıl Başvurulur?” yazımızı okuyabilirsiniz.
Rezerv Alan Nedir?
Bakanlık, bazı bölgeleri zemin yapısı nedeniyle yerleşime uygun olmayan riskli alanlar olarak belirleyebilir. Bu alanlara rezerv yapı alanı denir. Buradaki yapılar tahliye edilir ve yıkılır.
Maliklere önce binalarını yıktırmaları gerektiği tebliğ edilir. Verilen süre içinde yıkılmazsa ek süre tanınır; ek sürede de yıkım yapılmazsa yıkım idarece yaptırılır ve masrafı maliklerden istenebilir. 6306 sayılı Kanun’a göre binası yıkılan maliklere konut ya da iş yeri tahsisi veya kira yardımı yapılabilir.
Yerinde Dönüşüm Nedir?
Rezerv alandaki binalar yıkılıp başka bir bölgede yeniden yapılırken, zemini sağlam bölgelerde yerinde dönüşüm uygulanır. Riskli yapı olduğu belirlenen bina yıkılır ve aynı arsada yeniden inşa edilir. Bu durumda binalar güncel imar ve deprem mevzuatına göre yapılır.
Acele Kamulaştırma Nedir?
Kamulaştırma Kanunu’na göre kamu yararının gerektirdiği durumlarda devlet kurumları, kişilerin taşınmazlarına bedelini ödeyerek el koyabilir. Acele kamulaştırma, bu işlemin olağan sürelerden daha hızlı yürütüldüğü özel bir yöntemdir.
Kentsel dönüşümde bazı durumlarda acele kamulaştırma yapılabilir. Örneğin yıkılan binanın yeniden yapımı konusunda maliklerin gerekli çoğunlukla anlaşamaması hâlinde süreç sekteye uğrarsa acele kamulaştırma kararı alınabilir. Taşınmazın bedeli, kıymet takdir komisyonunca belirlenerek maliklere ödenir. Güncel düzenlemeye göre bu karar arsa paylarına göre salt çoğunlukla alınır.
Kentsel Dönüşüm Yerine Bina Güçlendirme Yapılabilir mi?
Riskli yapı olarak belirlenen binalar yıkılıp yeniden yapılabildiği gibi, bazı durumlarda güçlendirme de mümkündür. Bu yöntem sık tercih edilmese de kanunda güçlendirme kavramı yer alır. Örneğin imar planının değişmesi nedeniyle yüksek bir binanın daha az kata düşmesi gibi durumlarda malikler bu yönteme başvurabilir.
Bina Güçlendirmenin Şartları Nelerdir?
Bir bina için riskli yapı raporu alındıktan sonra yeniden yapım ya da güçlendirme kararı, malikler arasında kanunda belirtilen çoğunlukla alınır. Güncel düzenlemeye göre bu karar arsa paylarına göre salt çoğunlukla alınır. Güçlendirme için maliklerin kredi kullanabilmesi de mümkündür; faiz desteği, vade ve limitler zaman içinde değişir. Güncel koşulları Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’ndan öğrenebilirsiniz.


